Κατάχρηση τηλεδιάσκεψης στο δημοτικό συμβούλιο Ηγουμενίτσας, με απαξίωση της διαδικασίας

Κατάχρηση τηλεδιάσκεψης στο δημοτικό συμβούλιο Ηγουμενίτσας, με απαξίωση της διαδικασίας

Η τηλεδιάσκεψη στα συλλογικά όργανα θεσπίστηκε ως λύση ανάγκης. Στην πανδημία λειτούργησε ως «γέφυρα» για να μην παραλύσει η διοίκηση, όταν η φυσική παρουσία ήταν πρακτικά αδύνατη ή επικίνδυνη. 

Σήμερα, όμως, σε συνθήκες κανονικότητας, η ίδια δυνατότητα τείνει να μετατρέπεται σε βολικό υποκατάστατο της ουσιαστικής συμμετοχής και σε ορισμένες περιπτώσεις σε καθαρή κατάχρηση.

Στο δημοτικό συμβούλιο Ηγουμενίτσας παρατηρείται ένα φαινόμενο που υπονομεύει τον ίδιο τον πυρήνα της αυτοδιοικητικής λειτουργίας. 

Αιρετοί να «συμμετέχουν» από απόσταση, όχι για λόγους ανωτέρας βίας, αλλά ως πάγια επιλογή. 

Να ζουν εκτός πόλης και να θεωρούν δεδομένο ότι μπορούν να διοικούν την πόλη εξ αποστάσεως.

Να εμφανίζονται διαδικτυακά και να μην παίρνουν καν μέρος στη συζήτηση. 

Κι όταν έρθει η ώρα της ψήφου, να αντιμετωπίζεται ως λύση το «θα τον πάρουμε τηλέφωνο να ψηφίσει», όπως ακούστηκε πρόσφατα από την πρόεδρο του Σώματος Μαρία Σαμίου.

Αν αυτό δεν είναι θεσμικός ευτελισμός, τότε τι είναι;

Η παρουσία δεν είναι τυπικότητα. Είναι προϋπόθεση λογοδοσίας

Η αυτοδιοίκηση δεν είναι τηλεργασία. Είναι άσκηση δημόσιας ευθύνης σε δημόσιο χώρο, με δημόσια διαδικασία, με αντιπαράθεση επιχειρημάτων, με δυνατότητα άμεσης παρέμβασης, με έλεγχο και διαφάνεια. Η φυσική παρουσία σε μια συνεδρίαση δεν αφορά μόνο την «εικόνα». 

Αφορά:

• Την ουσιαστική συμμετοχή στη συζήτηση, όχι την τυπική καταγραφή μιας σύνδεσης.
• Τη λογοδοσία: όταν είσαι παρών, δεν μπορείς να «εξαφανιστείς» εύκολα από τα δύσκολα.
• Την ισοτιμία: οι σύμβουλοι που βρίσκονται στην αίθουσα δεν μπορεί να σηκώνουν όλο το βάρος της διαδικασίας, ενώ άλλοι μπαίνουν μόνο για μια τοποθέτηση και αποχωρούν.
• Την αξιοπιστία των αποφάσεων: μια ψήφος «από το τηλέφωνο» δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως κανονικότητα.

Το πρόβλημα δεν είναι η ίδια η δυνατότητα της τηλεδιάσκεψης. Θα ήταν παράλογο να μη διατηρείται ως εργαλείο για πραγματικές εξαιρετικές ανάγκες (υγεία, ανωτέρα βία, αποδεδειγμένη αδυναμία μετακίνησης). Το πρόβλημα είναι ότι, στην πράξη, η εξαίρεση τείνει να γίνεται κανόνας.

Και τότε ανοίγει ο δρόμος για όλα τα στρεβλά:

• Σύμβουλοι που συνδέονται χωρίς να ακούν ή χωρίς να τοποθετούνται επί των θεμάτων.
• Σύμβουλοι που εμφανίζονται μόνο για πολιτικό μονόλογο, συχνά άσχετο με την ημερήσια διάταξη, και αποχωρούν πριν τη συζήτηση των πραγματικών ζητημάτων.
• Η διαδικασία να αντιμετωπίζεται σαν «παρουσιολόγιο» και όχι σαν συλλογική λειτουργία.
• Η ψήφος να γίνεται συμπλήρωμα, όχι αποτέλεσμα συμμετοχής και ενημέρωσης.

Αυτή η πρακτική δεν προσβάλλει μόνο όσους συμβούλους παρίστανται και εργάζονται μέσα στη συνεδρίαση. Προσβάλλει πρωτίστως τους πολίτες, που περιμένουν από τους αιρετούς τους να είναι παρόντες, κυριολεκτικά και ουσιαστικά, στα προβλήματα του τόπου.

Όταν ένα πλαίσιο αφήνει περιθώρια κατάχρησης, οφείλεις να το διορθώσεις. Όχι να το συνηθίσεις σαν κανονικότητα.

Αν ο κανονισμός λειτουργίας επιτρέπει την εκτεταμένη εξ αποστάσεως συμμετοχή χωρίς αυστηρές προϋποθέσεις, τότε χρειάζονται άμεσα θεσμικά «φρένα», όπως:

• Αυστηρός ορισμός των εξαιρετικών περιπτώσεων που δικαιολογούν τηλεδιάσκεψη.
• Όριο στον αριθμό συνεδριάσεων που μπορεί να παρακολουθήσει κάποιος εξ αποστάσεως μέσα σε συγκεκριμένο διάστημα.
• Υποχρεωτική κάμερα και ήχος σε όλη τη διάρκεια, ώστε να υπάρχει πραγματική παρουσία και έλεγχος συμμετοχής.
• Καταγραφή παρουσίας ανά θέμα (όχι απλή είσοδος στην πλατφόρμα), με σαφή πρακτικά.
• Σαφείς συνέπειες όταν κάποιος «συνδέεται» αλλά δεν συμμετέχει: να μη μετρά στην απαρτία και να μην μπορεί να ψηφίζει.
• Απαγόρευση “τηλεφωνικής ψήφου” ως πρακτική. Η ψήφος πρέπει να δίνεται με τρόπο διαφανή και ενταγμένο στη συνεδρίαση, όχι εκτός διαδικασίας.
• Δημοσιοποίηση στοιχείων συμμετοχής (πόσες φορές εξ αποστάσεως, πόσες παρεμβάσεις, διάρκεια παραμονής), ώστε να υπάρχει κοινωνικός έλεγχος.

Αυτά δεν είναι «τιμωρία». Είναι στοιχειώδη μέτρα προστασίας της θεσμικής σοβαρότητας. 

Η πόλη δεν μπορεί να διοικείται από μακριά. Δεν γίνεται να ζητάς την εμπιστοσύνη των πολιτών για να διοικήσεις έναν τόπο, όταν έχεις επιλέξει να ζεις αλλού και να εμφανίζεσαι μόνο μέσω οθόνης. 

Η αυτοδιοίκηση, περισσότερο από κάθε άλλο επίπεδο εξουσίας, είναι συνδεδεμένη με την καθημερινότητα. Με τη γειτονιά, τον δρόμο, το σχολείο, τη λάσπη της βροχής, τις βλάβες, την αγορά, τις ανάγκες.

Η φυσική απόσταση γεννά και πολιτική απόσταση. Και όταν η πολιτική απόσταση καλύπτεται με μία τυπική σύνδεση, τότε έχουμε ένα δημοτικό συμβούλιο «τύπου», όχι ουσίας. Ένα συμβούλιο που κινδυνεύει να λειτουργεί με χαμηλότερη ποιότητα, χαμηλότερη σοβαρότητα και τελικά με χαμηλότερη δημοκρατική νομιμοποίηση.

Το αίτημα είναι απλό:

Η τηλεδιάσκεψη να παραμείνει εργαλείο ανάγκης, όχι προνόμιο άνεσης. Να σταματήσει η πρακτική της «συμμετοχής-βιτρίνας» και της ψήφου «με ειδοποίηση». Να επανέλθει η έννοια της παρουσίας εκεί που ανήκει: στην καρδιά της δημοκρατικής διαδικασίας.

Η πόλη χρειάζεται συμβούλους παρόντες. Όχι απλώς συνδεδεμένους.

Βαγγέλης Αναστασίου