Η συλλογή συμπεριφορικών δεδομένων και η αξιοποίησή τους για εμπορικούς σκοπούς | Γράφει ο Γιάννης Στάθης

Η συλλογή συμπεριφορικών δεδομένων και η αξιοποίησή τους για εμπορικούς σκοπούς | Γράφει ο Γιάννης Στάθης

Κατασκοπευτικός καπιταλισμός (surveillance capitalism)*
“If you’re not paying for the product, you are the product.”

Στη σύγχρονη ψηφιακή εποχή, η συλλογή δεδομένων έχει εξελιχθεί σε έναν από τους βασικότερους πυλώνες της παγκόσμιας οικονομίας. Καθημερινά, εκατομμύρια άνθρωποι αφήνουν πίσω τους ψηφιακά ίχνη μέσα από τις αναζητήσεις τους, τις αγορές τους, τις αλληλεπιδράσεις τους στα κοινωνικά δίκτυα και τη γενικότερη διαδικτυακή τους συμπεριφορά. Αυτά τα ίχνη μετατρέπονται σε ένα πολύτιμο προϊόν: τα συμπεριφορικά δεδομένα.

Τι είναι τα συμπεριφορικά δεδομένα;

Πρόκειται για πληροφορίες που αφορούν το πώς συμπεριφέρεται ένας χρήστης στο διαδίκτυο. Περιλαμβάνουν:

-ποιες σελίδες επισκέπτεται,

-πόσο χρόνο μένει σε ένα περιεχόμενο,

-ποιες εφαρμογές χρησιμοποιεί,

-τι “like” κάνει ή τι σχολιάζει,

-την τοποθεσία του,

-τις αγοραστικές του συνήθειες,

-ακόμη και μοτίβα όπως ο ρυθμός πληκτρολόγησης ή οι κινήσεις της οθόνης.

Αυτά τα δεδομένα δεν δείχνουν απλώς τι κάνει κάποιος, αλλά επιτρέπουν την πρόβλεψη μελλοντικών επιλογών και προτιμήσεων.

Πώς συλλέγονται;

Οι μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες, οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, οι εφαρμογές κινητών τηλεφώνων και οι ιστότοποι χρησιμοποιούν:

-cookies και trackers,

-αλγορίθμους ανάλυσης συμπεριφοράς,

-δεδομένα τοποθεσίας,

-συστήματα αναγνώρισης προτύπων.

Συχνά, η συλλογή αυτή γίνεται στο παρασκήνιο, χωρίς ο χρήστης να αντιλαμβάνεται πλήρως την έκταση και το βάθος της διαδικασίας.

Πώς αξιοποιούνται εμπορικά;

Τα συμπεριφορικά δεδομένα μετατρέπονται σε εμπορικό προϊόν με διάφορους τρόπους:

1. Στοχευμένη διαφήμιση

Με βάση τις συνήθειες και τα ενδιαφέροντα του χρήστη, οι εταιρείες μπορούν να προβάλλουν εξαιρετικά εξατομικευμένες διαφημίσεις. Αυτό αυξάνει δραματικά τις πιθανότητες αγοράς, καθώς το περιεχόμενο “ταιριάζει” ακριβώς στο προφίλ του χρήστη.

2. Πώληση δεδομένων σε τρίτους (data brokers)

Πολλά δεδομένα πωλούνται σε εταιρείες που ασχολούνται αποκλειστικά με την ανάλυση και μεταπώλησή τους. Αυτοί οι μεσάζοντες δημιουργούν ολοκληρωμένους ατομικούς φακέλους με δημογραφικά, ψυχολογικά και συμπεριφορικά στοιχεία.

3. Διαμόρφωση τιμών και προϊόντων

Οι εταιρείες μπορούν να χρησιμοποιήσουν δεδομένα για να διαμορφώσουν: δυναμικές τιμές (π.χ. υψηλότερες τιμές σε χρήστες που φαίνεται ότι θα αγοράσουν οπωσδήποτε), προϊόντα ειδικά προσαρμοσμένα σε συγκεκριμένα κοινά, εξατομικευμένες εμπειρίες χρήσης.

4. Πρόβλεψη τάσεων και παγκόσμιων προτύπων

Αναλύοντας μαζικά δεδομένα, οι εταιρείες μπορούν να προβλέψουν:

-μελλοντικές αγορές,

-μεταβολές στη ζήτηση,

-πολιτισμικές ή κοινωνικές τάσεις.

Οφέλη και κίνδυνοι

Από τη μία πλευρά, η αξιοποίηση δεδομένων προσφέρει:

-καλύτερες υπηρεσίες,

-πιο σχετικές διαφημίσεις,

-πιο εξατομικευμένες εμπειρίες.

Από την άλλη, δημιουργεί σοβαρά ζητήματα:

-θίγει την ιδιωτικότητα,

-ενισχύει την εταιρική ισχύ,

-επιτρέπει τη χειραγώγηση της συμπεριφοράς,

-μειώνει τον έλεγχο των χρηστών στα ψηφιακά τους ίχνη.

Συμπέρασμα:

Η συλλογή και εμπορευματοποίηση των συμπεριφορικών δεδομένων αποτελεί πλέον κεντρικό χαρακτηριστικό του ψηφιακού καπιταλισμού. Καθώς οι τεχνολογίες εξελίσσονται, το ζήτημα της διαφάνειας, της προστασίας της ιδιωτικότητας και της ηθικής χρήσης των δεδομένων γίνεται πιο επιτακτικό από ποτέ. Η πρόκληση βρίσκεται στο να βρεθεί η ισορροπία μεταξύ καινοτομίας και προστασίας των δικαιωμάτων των χρηστών.

Γιάννης Στάθης

Αθηνα, Φεβρουάριος 2026

*Ο κατασκοπευτικός καπιταλισμός (surveillance capitalism) είναι ένας όρος που περιγράφει το οικονομικό μοντέλο στο οποίο μεγάλες εταιρείες – κυρίως τεχνολογικές – συλλέγουν, αναλύουν και εμπορευματοποιούν προσωπικά δεδομένα των χρηστών, συχνά χωρίς να το καταλαβαίνουμε πλήρως.