Η ψηφιακή μετάλλαξη της πολιτικής επικοινωνίας - Όταν ο αλγόριθμος γίνεται πολιτικός παράγοντας | Γράφει ο Γιάννης Στάθης

Πρόλαβα την εποχή των αφισών της κόλλας, της ταβανόβουρτσας και των αφισοκολλητών, της ντουντούκας, των πλαστικών σημαιών, των πανό, της δυνατής μουσικής και των συνθημάτων στις πλατείες. Σήμερα όμως η πολιτική μάχη δίνεται κυρίως μέσα στη μηχανική των αλγορίθμων των social media, όπου τη θέση της αφίσας πήρε το viral post, τη θέση του συνθήματος το meme και τη θέση της συγκέντρωσης το endless scrolling (αδιάκοπη κύλιση περιεχομένου) της οθόνης κινητού.

Η σύγχρονη πολιτική επικοινωνία δεν λειτουργεί πλέον όπως λειτουργούσε πριν από είκοσι ή τριάντα χρόνια. Δεν βασίζεται κυρίως στις ιδεολογικές πλατφόρμες, στα ογκώδη προγράμματα των κομμάτων ή στις παραδοσιακές κομματικές οργανώσεις. Δραστηριοποίται μέσα στην ταχύτητα του διαδικτύου, στην προσπάθεια "εξασφάλισης" της προσοχής και στην μηχανική των αλγορίθμων των social media. Το βασικό ζητούμενο δεν είναι πια μόνο να πείσεις. Είναι πρώτα να καταφέρεις να ξεχωρίσεις μέσα στον θόρυβο.

Η περίπτωση του ονόματος «ΕΛ.Α.Σ» αποτυπώνει με χαρακτηριστικό τρόπο αυτή τη μετάβαση. Είτε κάποιος συμφωνεί είτε διαφωνεί πολιτικά , είτε του άρεσε είτε όχι, το επικοινωνιακό αποτέλεσμα ήταν άμεσο. Πολύ δύσκολα μπορείς κανείς να πει ότι το όνομα πέρασε απαρατήρητο. Μέσα σε λίγες ώρες προκλήθηκε τεράστια συζήτηση. Αυτό είναι το πρώτο χαρακτηριστικό της νέας πολιτικής επικοινωνίας, η επιτυχία μετριέται αρχικά με το πόσοι το είδαν, πόσοι το άκουσαν, πόσοι το συζήτησαν και όχι απαραίτητα με την αποδοχή ή την απόρριψη της πρότασης.

Στην εποχή της τηλεόρασης, τα κόμματα επένδυαν σε διαφημιστικά μηνύματα. Τηλεοπτικά σποτ, συνεντεύξεις, αφίσες, προσεκτικά διατυπωμένες ανακοινώσεις και δελτία τύπου. Το κόμμα "μιλούσε" και το κοινό άκουγε. Σήμερα η λογική αυτή έχει αποδυναμωθεί δραματικά. Το διαδίκτυο λειτουργεί οριζόντια. Το κοινό δεν είναι απλός δέκτης των μυνημάτων. Σχολιάζει, τρολάρει, διασκευάζει, μετατρέπει ένα πολιτικό μήνυμα σε viral περιεχόμενο.

Και εδώ ακριβώς είναι η μεγάλη αλλαγή: Η πολιτική επικοινωνία του σήμερα δεν προσπαθεί πάντα να αποφύγει την παρερμηνεία, τη σύγκρουση ή τη δυσφήμιση. Αντιθέτως, πολλές φορές τις επιδιώκει. Γιατί ο αλγόριθμος των social media επιβραβεύει το συναίσθημα, την ένταση, την ειρωνεία και την αντίδραση. Ένα «ουδέτερο και άχρωμο» μήνυμα χάνεται μέσα στην ατελείωτη ροή πληροφοριών. Ένα φορτισμένο μήνυμα, ακόμη κι αν προκαλεί αρνητικές αντιδράσεις, αποκτά δυναμική.

Έτσι εξηγείται γιατί πολλές σύγχρονες πολιτικές καμπάνιες χρησιμοποιούν στοιχεία που παλιότερα θεωρούνταν επικίνδυνα, δηλαδή προκλητικούς συμβολισμούς, αιχμηρές λέξεις, συναισθηματική υπερβολή, σκόπιμη πόλωση. Στην πραγματικότητα, η πόλωση έχει γίνει εργαλείο προβολής. Όσο περισσότερο συζητιέται κάτι, τόσο περισσότερο ενισχύεται από τις ίδιες τις ψηφιακές πλατφόρμες των social media.

Η παράνω διαπιστώσεις οδηγούν σε μια δεύτερη μεγάλη αλλαγή. Το πολιτικό μήνυμα πλέον σχεδιάζεται με βάση το πώς θα κυκλοφορήσει και θα " πλοηγηθεί" ψηφιακά. Δεν αρκεί να είναι ιδεολογικά σωστό. Πρέπει να είναι “shareable”. Να μπορεί να γίνει screenshot, hashtag, meme, TikTok clip ή ατάκα στο X. Οι επικοινωνιολόγοι δεν σκέφτονται μόνο τι θα πει ο πολιτικός σε μια ομιλία, αλλά και πώς αυτό θα μπορούσε να μετατραπεί σε περιεχόμενο το οποίο θα αναπαράγουν οι χρήστες μόνοι τους.

Και εδώ εμφανίζεται ένα παράδοξο της εποχής μας: ακόμη και οι αντίπαλοι μιας πολιτικής καμπάνιας συχνά λειτουργούν άθελά τους ως "διαφημιστές" της. Όταν ένα όνομα, μια φράση ή ένα σύνθημα γίνεται αντικείμενο σκληρής κριτικής ή και χλευασμού, στην πραγματικότητα αποκτά ακόμα μεγαλύτερη διάδοση. Το διαδίκτυο δεν ξεχωρίζει πάντα τη θετική από την αρνητική προσοχή. Μετρά κυρίως την αλληλεπίδραση. Αυτό σημαίνει ότι το trolling, τα memes και οι διαδικτυακές συγκρούσεις συχνά ενισχύουν το ίδιο το brand που υποτίθεται ότι χτυπούν.

Παράλληλα, η μοντέρνα πολιτική επικοινωνία βασίζεται όλο και περισσότερο στην δημιουργία ταυτότητας και συμβολισμών. Τα κόμματα και οι πολιτικοί δεν παρουσιάζονται μόνο ως φορείς πολιτικών προτάσεων. Ένα όνομα, μια εικόνα, ένας τρόπος ομιλίας ή ακόμα και ένα ντύσιμο αποκτούν τεράστια σημασία. Ο πολιτικός μετατρέπεται σταδιακά, σε χαρακτήρα ο οποίος πρέπει να είναι αναγνωρίσιμος μέσα στην υπερπληροφορία.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η ιδεολογίκές πλατφόρμες εξαφανίστηκαν. Σημαίνει όμως ότι η ιδεολογία πλέον περνά μέσα από τους μηχανισμούς της ψηφιακής κουλτούρας. Η πολιτική επικοινωνία έχει υιοθετήσει τεχνικές από το marketing, το branding και τη βιομηχανία της ψυχαγωγίας. Οι καμπάνιες θυμίζουν ολοένα περισσότερο λανσάρισμα προϊόντος.Χρειάζονται αφήγημα, αισθητική, έντονο συμβολισμό και κυρίως δυνατότητα viral διάδοσης.

Τελικά, η σύγχρονη πολιτική επικοινωνία είναι μια μάχη για χώρο μέσα στην προσοχή του κοινού. Σε μια κοινωνία όπου όλοι βομβαρδίζονται συνεχώς από πληροφορίες, ειδήσεις και περιεχόμενο, το πιο δύσκολο πράγμα δεν είναι να μιλήσεις. Είναι να κερδίσεις την προσοχή.

Η κάλπη ωστόσο θα κρίνει πάντα το αποτέλεσμα. Αλλά πριν έρθει η ώρα της κάλπης, προηγείται η μάχη της εικόνας, του αλγορίθμου και της μνήμης.

Γιάννης Στάθης

Αθήνα

Μάιος 2026

*Η μηχανική των αλγορίθμων των social media έχει αλλάξει ριζικά τη σύγχρονη πολιτική επικοινωνία, καθώς οι πλατφόρμες προωθούν κυρίως περιεχόμενο που προκαλεί έντονη αλληλεπίδραση και συναισθηματική αντίδραση. Οι αλγόριθμοι δεν ενδιαφέρονται αν ένα μήνυμα είναι σωστό ή ποιοτικό, αλλά αν δημιουργεί likes, σχόλια, κοινοποιήσεις και διαμάχες που κρατούν τον χρήστη ενεργό. Έτσι, η πολιτική προσαρμόζεται πλέον στη λογική του viral περιεχομένου: σύντομα, αιχμηρά και φορτισμένα μηνύματα έχουν πολύ μεγαλύτερη απήχηση από τις αναλυτικές πολιτικές θέσεις. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, τα memes, η ειρωνεία, η πόλωση και η διαδικτυακή σύγκρουση μετατρέπονται σε βασικά εργαλεία προβολής, ενώ ακόμη και η αρνητική δημοσιότητα λειτουργεί συχνά υπέρ ενός πολιτικού brand, αφού αυξάνει την ορατότητα και ενισχύεται από τον ίδιο τον αλγόριθμο.

**Το shareable περιεχόμενο είναι αυτό που είναι φτιαγμένο ώστε να μεταδίδεται εύκολα στα social media μέσω κοινοποιήσεων, repost και memes. Συνήθως είναι σύντομο, συναισθηματικά φορτισμένο, προκλητικό ή έξυπνο, ώστε να τραβά την προσοχή και να κάνει τους χρήστες να θέλουν να το μοιραστούν με άλλους.

*** Το meme είναι ένα σύντομο, συνήθως χιουμοριστικό ή ειρωνικό περιεχόμενο (εικόνα, βίντεο, φράση) που διαδίδεται γρήγορα στο διαδίκτυο και στα social media μέσω κοινοποιήσεων.

**** Viral σημαίνει κάτι που εξαπλώνεται πολύ γρήγορα στο διαδίκτυο και γίνεται μαζικά δημοφιλές μέσω κοινοποιήσεων και social media. Η λέξη viral προέρχεται από την αγγλική λέξη virus ,ιός). Χρησιμοποιείται μεταφορικά για κάτι που «κολλάει» και εξαπλώνεται πολύ γρήγορα από άνθρωπο σε άνθρωπο στο διαδίκτυο.