.gif)
Η "Πλάνη του Τζογαδόρου" και το μυστήριο της πιθανότητας | Γράφει ο Γιάννης Στάθης
Η πλάνη του τζογαδόρου (Gambler's fallacy) αποτελεί ένα από τα πιο διαδεδομένα λογικά σφάλματα τα οποία σχετίζονται με την αντίληψη της πιθανότητας. Πρόκειται για την πεποίθηση ότι σε μια σειρά τυχαίων και ανεξάρτητων γεγονότων, τα προηγούμενα αποτελέσματα επηρεάζουν τα επόμενα. Με απλά λόγια, είναι η ιδέα ότι «η τύχη πρέπει να ισορροπήσει».
Η βασική ιδέα:
Το φαινόμενο παρατηρείται συχνά στη ρουλέτα. Αν εμφανιστεί πολλές φορές το μαύρο, αρκετοί παίκτες πιστεύουν ότι «έρχεται» το κόκκινο. Ωστόσο, κάθε περιστροφή του τροχού είναι ένα ξεχωριστό, ανεξάρτητο γεγονός. Βέβαια, ούτε η ρουλέτα ούτε η μπίλια έχουν μνήμη.
Γιατί συμβαίνει;
Η πλάνη αυτή συνδέεται με τον τρόπο που λειτουργεί ο ανθρώπινος εγκέφαλος. Ο άνθρωπος έχει εξελιχθεί ώστε να αναγνωρίζει μοτίβα. Όμως αυτή η τάση μάς οδηγεί συχνά στο να εντοπίζουμε μοτίβα ακόμη και εκεί όπου δεν υπάρχουν.
Επιπλέον, υπάρχει η λανθασμένη αντίληψη ότι οι πιθανότητες «οφείλουν» να εξισορροπούνται σε μικρό χρονικό διάστημα. Στην πραγματικότητα, η εξισορρόπηση που περιγράφει η θεωρία πιθανοτήτων αφορά μεγάλο αριθμό δοκιμών και όχι μεμονωμένες περιπτώσεις.
Η διαφορά από τον νόμο των μεγάλων αριθμών
Συχνά η πλάνη του τζογαδόρου συγχέεται με τον Law of large numbers. Ο νόμος των μεγάλων αριθμών πράγματι αναφέρει ότι όσο αυξάνεται ο αριθμός των δοκιμών, το σχετικό ποσοστό ενός αποτελέσματος τείνει να προσεγγίσει την πραγματική του πιθανότητα. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι τα μελλοντικά γεγονότα «διορθώνουν» τα προηγούμενα. Η σύγκλιση συμβαίνει στατιστικά, όχι επειδή το σύστημα «θυμάται».
Επιπτώσεις στην καθημερινή ζωή
Η πλάνη του τζογαδόρου δεν περιορίζεται στα τυχερά παιχνίδια. Μπορεί να επηρεάσει οικονομικές αποφάσεις, επενδυτικές επιλογές ή ακόμη και τον τρόπο που ερμηνεύουμε γεγονότα στην καθημερινότητα. Για παράδειγμα, κάποιος μπορεί να πιστεύει ότι μετά από πολλές «κακές χρηματηστιριακές μέρες» είναι βέβαιο πως έρχεται μια καλή.
Η κατανόηση της έννοιας αυτής βοηθά στην ανάπτυξη κριτικής σκέψης και στην αποφυγή παρορμητικών αποφάσεων βασισμένων σε ψευδή μοτίβα.
Η πλάνη του τζογαδόρου αναδεικνύει ένα βασικό χαρακτηριστικό της ανθρώπινης σκέψης: την ανάγκη για τάξη μέσα στο χάος. Όμως η τυχαιότητα δεν υπακούει στη διαίσθησή μας. Κάθε ανεξάρτητο γεγονός έχει τις δικές του πιθανότητες, ανεπηρέαστες από το παρελθόν. Η αναγνώριση αυτού του σφάλματος είναι το πρώτο βήμα για πιο ορθολογικές και συνειδητές αποφάσεις.
Γιάννης Στάθης
Φεβρουάριος 2026
*Το μοτίβο είναι ένα επαναλαμβανόμενο σχήμα, σχέδιο ή πρότυπο που εμφανίζεται με κάποια κανονικότητα. Μοτίβο είναι κάτι που επαναλαμβάνεται με συγκεκριμένο τρόπο και δημιουργεί μια αίσθηση τάξης ή δομής
**Ο Νόμος των Μεγάλων Αριθμών ( Law of Large Numbers) είναι ένα θεμελιώδες θεώρημα στην θεωρία πιθανοτήτων, που εξηγεί πώς οι συχνότητες τυχαίων γεγονότων “συγκλίνουν” προς την πραγματική πιθανότητα όταν ο αριθμός των δοκιμών είναι πολύ μεγάλος.
Πηγές: Investopedia. Gambler’s Fallacy Definition.
Psychology Today. Gambler’s Fallacy: Why You Think the Odds Will Change.
.gif)
.gif)
.gif)
.gif)
.png)
.jpg)
