Η Φωτεινή Τζαβέλλα–Κολοκοτρώνη και η διαδρομή των επαναστατικών ελίτ στο ελληνικό κράτος του 19ου αιώνα | Γράφει ο Χρήστος Γ. Δήμτσιος

Η Φωτεινή Τζαβέλλα–Κολοκοτρώνη υπήρξε μία από τις πλέον εμβληματικές γυναικείες μορφές που συνέδεσαν τον κόσμο των Σουλιωτών αγωνιστών με την πολιτική και αυλική ελίτ του ελληνικού κράτους κατά τον 19ο αιώνα. Γεννημένη στην Κέρκυρα, έλαβε το όνομά της προς τιμήν του πατέρα της, Φώτου Τζαβέλλα, ο οποίος είχε δολοφονηθεί πριν από τη γέννησή της. Μετά τη δεύτερη απομάκρυνση των Σουλιωτών από το Σούλι, ακολούθησε την οικογένειά της στην προσφυγική πορεία προς τις επαναστατημένες ελληνικές περιοχές, εντασσόμενη στο ευρύτερο ρεύμα μετακίνησης των Σουλιωτικών οικογενειών που εγκατέλειψαν τις πατρογονικές τους εστίες εξαιτίας των πολεμικών εξελίξεων. Το 1822 εγκαταστάθηκε στο Μεσολόγγι, το οποίο αποτελούσε τότε ένα από τα σημαντικότερα πολιτικά και στρατιωτικά κέντρα του Αγώνα.

Οι οικογενειακές και πολιτικές διασυνδέσεις της ενισχύθηκαν περαιτέρω όταν, μετά τις επακόλουθες μετακινήσεις των Σουλιωτών, κατέφυγε στο Ναύπλιο. Εκεί, το 1828, ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης επέλεξε τη δεκαεπτάχρονη θυγατέρα του Τζαβέλλα ως σύζυγο του πρωτότοκου γιου του, Ιωάννη (Γενναίου) Κολοκοτρώνη. Ο γάμος αυτός δεν συνιστούσε απλώς μία οικογενειακή ένωση, αλλά αντανακλούσε τη σύμπραξη δύο εκ των σημαντικότερων αγωνιστικών γενών της Ελληνικής Επανάστασης, των Τζαβελλαίων και των Κολοκοτρωναίων, προσδίδοντας στη Φωτεινή εξέχουσα θέση στο δίκτυο των πολιτικών και κοινωνικών σχέσεων του νεοσύστατου κράτους.

Κατά την οθωνική περίοδο, η Φωτεινή Κολοκοτρώνη εντάχθηκε στον στενό κύκλο του παλατιού, αναλαμβάνοντας καθήκοντα κυρίας επί των τιμών της βασίλισσας Αμαλίας. Η παρουσία της στην αυλή αποτυπώνει τη διαδικασία ενσωμάτωσης των ηγετικών οικογενειών της Επανάστασης στους θεσμούς και τις τελετουργίες της μοναρχίας. Η δημόσια θέση της ενισχύθηκε ακόμη περισσότερο τον Μάιο του 1862, όταν ο σύζυγός της Γενναίος Κολοκοτρώνης ανέλαβε την πρωθυπουργία της χώρας, γεγονός που την κατέστησε ουσιαστικά την πρώτη κυρία του ελληνικού κράτους κατά τη διάρκεια της τελευταίας κυβέρνησης της οθωνικής περιόδου.

Η Φωτεινή Τζαβέλλα–Κολοκοτρώνη απεβίωσε στην Αθήνα στις 26 Σεπτεμβρίου 1890, ύστερα από μακρά και επίπονη ασθένεια, έχοντας διανύσει μια πορεία που αντανακλούσε τις μεταβολές της ελληνικής κοινωνίας από τα χρόνια της Επανάστασης έως την εδραίωση του ανεξάρτητου κράτους.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το φωτογραφικό τεκμήριο που διασώζεται στην οικογένεια του κ. Κώστα Τζαβέλλα, καθώς αποτυπώνει τη Φωτεινή Κολοκοτρώνη ενδεδυμένη με την επίσημη αυλική της ενδυμασία. Η φορεσιά αυτή συνιστά χαρακτηριστικό παράδειγμα της πολιτισμικής σύνθεσης που διαμόρφωσε η ελληνική αυλή κατά τον 19ο αιώνα, καθώς συνδυάζει μεταξύ άλλων στοιχεία των ενδυματολογικών συνόλων που προέρχονταν από το Σούλι και την Πελοπόννησο, ενώ ξεχωριστή θέση κατέχει ο εξωτερικός επενδύτης, γνωστός ως «κοζόκα». Η επιλογή αυτής της ενδυματολογικής σύνθεσης δεν αντανακλούσε μόνο αισθητικές προτιμήσεις, αλλά και τη συνειδητή προβολή μιας ταυτότητας που συνέδεε το επαναστατικό παρελθόν με την πολιτική και κοινωνική νομιμοποίηση των ηγετικών οικογενειών του ελληνικού βασιλείου.

Χρήστος Γ. Δήμτσιος - Υπ. Διδάκτορας Νεότερης Ελληνικής Ιστορίας του τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων