Νέος εκλογικός νόμος: Πώς αλλάζει το παιχνίδι σε Ηγουμενίτσα, Σούλι, Φιλιάτες και Περιφέρεια Ηπείρου

Νέος εκλογικός νόμος: Πώς αλλάζει το παιχνίδι σε Ηγουμενίτσα, Σούλι, Φιλιάτες και Περιφέρεια Ηπείρου

Ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης, όπως περιλαμβάνεται στο σχέδιο νόμου του Υπουργείου Εσωτερικών, φέρνει σημαντικές αλλαγές στον τρόπο εκλογής δημάρχων, δημοτικών συμβουλίων, περιφερειαρχών και περιφερειακών συμβουλίων. 

Οι αλλαγές αυτές δεν είναι απλώς τεχνικές. Επηρεάζουν άμεσα τον τρόπο με τον οποίο θα οργανώνονται οι συνδυασμοί, θα διαμορφώνονται οι συμμαχίες και θα κρίνονται οι εκλογικές αναμετρήσεις στους τρεις Δήμους της Θεσπρωτίας, αλλά και στην Περιφέρεια Ηπείρου, ειδικά στην Περιφερειακή Ενότητα Θεσπρωτίας.

Οι πιο κρίσιμες αλλαγές είναι η δυνατότητα ηλεκτρονικής ψηφοφορίας και ότι η εκλογή δημάρχου και περιφερειάρχη θα μπορεί να κρίνεται από την πρώτη διαδικασία με ποσοστό 42% συν μία ψήφο. 

Αν κανένας συνδυασμός δεν συγκεντρώσει αυτό το όριο, δεν θα υπάρχει η κλασική δεύτερη Κυριακή όπως τη γνωρίζαμε. Θα ακολουθεί δεύτερο στάδιο προσμέτρησης, στο οποίο θα προστίθενται οι εναλλακτικές ψήφοι που έχουν δώσει οι ψηφοφόροι των συνδυασμών που δεν συνεχίζουν στην τελική διεκδίκηση.

Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι ο ψηφοφόρος δεν θα επηρεάζει μόνο με την πρώτη του επιλογή το αποτέλεσμα, αλλά και με τη δεύτερη προτίμηση που θα δηλώνει. Έτσι, ένας υποψήφιος δήμαρχος ή περιφερειάρχης δεν θα αρκεί να έχει έναν ισχυρό σκληρό πυρήνα. Θα πρέπει να μπορεί να γίνει αποδεκτός και από πολίτες που στον πρώτο βαθμό προτιμούν άλλον συνδυασμό.

Στον Δήμο Ηγουμενίτσας, αυτή η αλλαγή μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική. Πρόκειται για τον μεγαλύτερο δήμο της Θεσπρωτίας, με πιο σύνθετη εκλογική γεωγραφία, περισσότερες δημοτικές ενότητες, ισχυρό αστικό κέντρο, παραλιακές περιοχές, χωριά και διαφορετικά τοπικά συμφέροντα. Σε έναν τέτοιο δήμο, όπου είναι πιθανότερο να εμφανίζονται περισσότεροι από δύο αξιόλογοι συνδυασμοί, οι εναλλακτικές ψήφοι μπορούν να κρίνουν τον τελικό νικητή.

Η προεκλογική στρατηγική στην Ηγουμενίτσα αλλάζει. Οι υποψήφιοι δεν θα μπορούν να στηρίζονται μόνο σε σκληρή αντιπαράθεση. Θα χρειάζονται πιο ανοιχτό λόγο, δυνατότητα συνεννόησης με ευρύτερα ακροατήρια και σχέσεις εμπιστοσύνης με ψηφοφόρους άλλων παρατάξεων. Οι μικρότεροι συνδυασμοί, ακόμη και αν δεν διεκδικούν τη δημαρχία μέχρι τέλους, αποκτούν αυξημένη βαρύτητα, καθώς οι ψηφοφόροι τους μπορεί να καθορίσουν ποιος τελικά θα εκλεγεί.

Στον Δήμο Σουλίου, οι επιπτώσεις είναι διαφορετικές. Ο δήμος έχει έντονα τοπικά χαρακτηριστικά, με ισχυρές κοινότητες, προσωπικές σχέσεις και πολιτικές αναφορές που συχνά διαμορφώνονται περισσότερο γύρω από πρόσωπα παρά γύρω από καθαρά παραταξιακές γραμμές. Με το νέο σύστημα, η δυνατότητα ενός υποψηφίου να συγκεντρώνει δεύτερες προτιμήσεις αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Ένας συνδυασμός που μπορεί να σταθεί σε περισσότερα χωριά, περισσότερες ομάδες δημοτών και διαφορετικά τοπικά ακροατήρια θα έχει σαφές πλεονέκτημα.

Στο Σούλι, οι εναλλακτικές ψήφοι μπορεί να λειτουργήσουν ως μηχανισμός εξισορρόπησης. Ένας υποψήφιος που προκαλεί έντονη πόλωση μπορεί να δυσκολευτεί να συγκεντρώσει δεύτερες επιλογές. Αντίθετα, ένας συνδυασμός με πιο ήπιο προφίλ, ευρύτερες τοπικές αναφορές και πρόσωπα αποδεκτά σε διαφορετικές κοινότητες μπορεί να βρεθεί σε καλύτερη θέση, ακόμη και αν δεν έχει απόλυτη κυριαρχία στην πρώτη προτίμηση.

Στον Δήμο Φιλιατών, το νέο σύστημα αποκτά ενδιαφέρον κυρίως λόγω της γεωγραφικής διασποράς και της ιδιαίτερης σχέσης πολλών δημοτών με τον τόπο καταγωγής τους. Οι Φιλιάτες έχουν μεγάλο αριθμό δημοτών που ζουν ή εργάζονται εκτός της περιοχής, αλλά διατηρούν δεσμούς με τον δήμο. Εδώ η ηλεκτρονική ψήφος, εφόσον εφαρμοστεί, μπορεί να παίξει σημαντικό ρόλο, διευκολύνοντας τη συμμετοχή ανθρώπων που διαφορετικά ίσως δεν θα μετακινούνταν για να ψηφίσουν.

Η ηλεκτρονική ψήφος προβλέπεται ως ξεχωριστό κεφάλαιο στο σχέδιο νόμου, με ειδικούς εκλογικούς καταλόγους, ειδική εφαρμογή εγγραφής και προϋποθέσεις για τη διεξαγωγή της. Για τους μικρότερους και πιο διάσπαρτους δήμους, όπως οι Φιλιάτες και το Σούλι, αυτό μπορεί να αλλάξει τα δεδομένα της συμμετοχής. Δεν ευνοεί αυτόματα κάποιον συγκεκριμένο συνδυασμό, αλλά ευνοεί όσους έχουν καλύτερη οργάνωση, επαφή με ετεροδημότες, ψηφιακή καμπάνια και μηχανισμό κινητοποίησης.

Σημαντική αλλαγή υπάρχει και στην κατανομή των εδρών. Το σχέδιο νόμου διατηρεί ισχυρό πλειοψηφικό χαρακτήρα, καθώς ο επιτυχών συνδυασμός εξασφαλίζει ενισχυμένη παρουσία στο δημοτικό ή περιφερειακό συμβούλιο. Αυτό σημαίνει ότι ο δήμαρχος που εκλέγεται θα έχει αυξημένες δυνατότητες διοίκησης, χωρίς να εξαρτάται καθημερινά από εύθραυστες πλειοψηφίες.

Για τους τρεις δήμους της Θεσπρωτίας, η πρακτική συνέπεια είναι σαφής: η μάχη δεν θα δίνεται μόνο για τη δημαρχία, αλλά και για τη σύνθεση του δημοτικού συμβουλίου. 

Στην Περιφέρεια Ηπείρου, ο νέος νόμος επηρεάζει κυρίως τον τρόπο με τον οποίο θα χτίζονται οι περιφερειακές συμμαχίες. Η εκλογή περιφερειάρχη με το όριο του 42% και η δυνατότητα δεύτερου σταδίου προσμέτρησης με εναλλακτικές ψήφους σημαίνει ότι οι υποψήφιοι περιφερειάρχες θα πρέπει να απευθύνονται σε ευρύτερο κοινό και όχι μόνο στη δική τους παραταξιακή βάση.

Για την Περιφερειακή Ενότητα Θεσπρωτίας, η σημασία είναι διπλή. Από τη μία, η Θεσπρωτία παραμένει ξεχωριστή εκλογική περιφέρεια για την εκλογή περιφερειακών συμβούλων. Από την άλλη, η τελική δύναμη κάθε παράταξης στην ΠΕ Θεσπρωτίας θα εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το συνολικό αποτέλεσμα στην Ήπειρο. 

Αυτό σημαίνει ότι οι υποψήφιοι περιφερειακοί σύμβουλοι στη Θεσπρωτία θα πρέπει να κινηθούν σε δύο επίπεδα. Πρώτον, να πετύχουν ισχυρή προσωπική καταγραφή στην τοπική κοινωνία. Δεύτερον, να συνδεθούν με έναν περιφερειακό συνδυασμό που έχει πραγματικές πιθανότητες να κερδίσει ή να καταγράψει ισχυρό ποσοστό συνολικά στην Ήπειρο. Η τοπική δημοφιλία δεν θα είναι από μόνη της αρκετή, αν δεν συνοδεύεται από ισχυρή περιφερειακή δυναμική.

Ως προς τις έδρες, το νέο πλαίσιο διατηρεί ισχυρό πλειοψηφικό χαρακτήρα. 

Με βάση τον πληθυσμό της απογραφής 2021, ο Δήμος Ηγουμενίτσας, με 25.698 μόνιμους κατοίκους, έχει 25μελές Δημοτικό Συμβούλιο, ενώ οι Δήμοι Σουλίου, με 8.759 κατοίκους, και Φιλιατών, με 6.347 κατοίκους, έχουν από 19 μέλη. 

Αυτό σημαίνει ότι, εφόσον ο επιτυχών συνδυασμός κινηθεί έως το 60%, στην Ηγουμενίτσα θα λαμβάνει 15 έδρες και οι υπόλοιποι συνδυασμοί 10, ενώ σε Σούλι και Φιλιάτες ο νικητής θα λαμβάνει 11 έδρες και η αντιπολίτευση συνολικά 8. 

Στην Περιφέρεια Ηπείρου, με πληθυσμό 319.991 κατοίκους, το Περιφερειακό Συμβούλιο παραμένει 45μελές. Άρα ο νικητής, στο βασικό σενάριο έως 60%, εξασφαλίζει 27 έδρες και οι υπόλοιποι συνδυασμοί μοιράζονται 18. 

Η ΠΕ Θεσπρωτίας, ως ξεχωριστή εκλογική περιφέρεια για την ανάδειξη περιφερειακών συμβούλων, αντιστοιχεί σε 6 από τις 45 έδρες της Περιφέρειας Ηπείρου, με τις υπόλοιπες να κατανέμονται αναλογικά στις άλλες περιφερειακές ενότητες. 

Συνεπώς, για τη Θεσπρωτία η μάχη των περιφερειακών εκλογών δεν αφορά μόνο το συνολικό αποτέλεσμα στην Ήπειρο, αλλά και το ποιοι υποψήφιοι θα καταφέρουν να καταλάβουν τις περιορισμένες έδρες που αναλογούν στην ΠΕ Θεσπρωτίας.

Με το νέο πλαίσιο, οι μικρότεροι συνδυασμοί αποκτούν διαφορετικό ρόλο. Δεν είναι απλώς παρατάξεις διαμαρτυρίας ή περιορισμένης εκπροσώπησης. Μπορούν να επηρεάσουν τον τελικό νικητή μέσω των εναλλακτικών ψήφων. Αυτό ισχύει τόσο στους δήμους όσο και στην Περιφέρεια. Στη Θεσπρωτία, όπου οι προσωπικές σχέσεις, οι τοπικές ισορροπίες και οι διαδρομές των υποψηφίων παίζουν μεγάλο ρόλο, αυτή η αλλαγή μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική.

Στην πράξη, οι επόμενες αυτοδιοικητικές εκλογές δεν θα είναι μόνο αναμέτρηση ποσοστών. Θα είναι αναμέτρηση αποδοχής. Ο υποψήφιος που θα μπορεί να πείσει τους δικούς του ψηφοφόρους, αλλά και να μη φοβίζει τους ψηφοφόρους των άλλων, θα έχει πλεονέκτημα. 

Αυτό αφορά ιδιαίτερα την Ηγουμενίτσα, όπου οι συσχετισμοί είναι πιο σύνθετοι, αλλά και το Σούλι και τους Φιλιάτες, όπου οι τοπικές κοινωνίες λειτουργούν με πιο προσωπικά και κοινοτικά κριτήρια.

Το συμπέρασμα είναι ότι ο νέος νόμος αλλάζει το πολιτικό παιχνίδι στη Θεσπρωτία. 

Οι δήμαρχοι και ο περιφερειάρχης θα εξακολουθούν να χρειάζονται ισχυρή πρώτη επίδοση, όμως πλέον θα μετρά και η δυνατότητα ευρύτερης αποδοχής. Οι συνδυασμοί θα πρέπει να είναι πιο ανοιχτοί, πιο οργανωμένοι και πιο προσεκτικοί στις συμμαχίες τους. Οι ετεροδημότες και οι ψηφιακά ενεργοί πολίτες μπορεί να αποκτήσουν μεγαλύτερη συμμετοχή μέσω της ηλεκτρονικής ψήφου. Και οι μικρότερες παρατάξεις, αντί να κρίνονται μόνο από τις έδρες που θα πάρουν, μπορεί να επηρεάζουν αποφασιστικά ποιος θα διοικήσει.

Για τη Θεσπρωτία, αυτό σημαίνει ότι οι εκλογές σε Ηγουμενίτσα, Σούλι, Φιλιάτες και Περιφέρεια Ηπείρου μπαίνουν σε μια νέα εποχή. Μια εποχή όπου δεν θα αρκεί να είσαι πρώτος. Θα πρέπει να μπορείς να είσαι και η δεύτερη επιλογή αρκετών.