Η δικαίωση από το ΣτΕ για τους έκπτωτους συμβούλους Ηγουμενίτσας και η "δικαίωση" του thespro | Όλο το σκεπτικό της απόφασης

Ηγουμενίτσα: ΣτΕ και υπόθεση έκπτωσης δημοτικών συμβούλων

Η απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας για την υπόθεση των εκπτώσεων δημοτικών συμβούλων στον Δήμο Ηγουμενίτσας λόγω οφειλών προς τη ΔΕΥΑΗ δεν είναι απλώς μια ακόμη δικαστική εξέλιξη. Είναι, στην ουσία, η θεσμική επιβεβαίωση του βασικού πυρήνα όσων κατέγραφε το thespro.gr από την πρώτη στιγμή: ότι το ζήτημα δεν ήταν «μια απλή οφειλή», αλλά ένα σύνθετο θέμα νομιμότητας, διαδικασίας, ενημέρωσης και –τελικά– αδικίας που οδήγησε σε άδικη διαπόμπευση εκλεγμένων προσώπων.

Τι λέει το ΣτΕ με καθαρά λόγια

Στο σκεπτικό το Δικαστήριο κρίνει ότι η πράξη του Γραμματέα της Αποκεντρωμένης Διοίκησης, με την οποία διαπιστώθηκε η αυτοδίκαιη έκπτωση αιρετού λόγω οφειλών που υπερέβαιναν το όριο των 300 ευρώ, δεν ήταν νόμιμη για έναν κρίσιμο λόγο:

Δεν προκύπτει ότι ο αιρετός είχε ενημερωθεί προσηκόντως και εντός εύλογου χρόνου από την ανακήρυξή του/την εγκατάστασή του στη δημοτική αρχή για την ύπαρξη της οφειλής, όπως απαιτείται ως προϋπόθεση νομιμότητας στο πλαίσιο του άρθρου 11 του ν. 4804/2021.

Με απλά λόγια: χωρίς αποδεδειγμένη, έγκαιρη και ορθή ενημέρωση, δεν μπορεί να “σταθεί” η βαρύτερη κύρωση της έκπτωσης.

Το ΣτΕ, μάλιστα, δεν αντιμετωπίζει την ενημέρωση ως τυπική λεπτομέρεια, αλλά ως στοιχείο που «δένει» τη νομιμότητα της πράξης. Εφόσον αυτό δεν τεκμηριώθηκε στον φάκελο, η πράξη έπρεπε να ακυρωθεί.

Πού εντοπίζεται το κρίσιμο κενό

Από το σκεπτικό της απόφασης προκύπτει ότι κρίσιμο κενό εντοπίζεται στην αλυσίδα ενεργειών της Διεύθυνσης Οικονομικών Υπηρεσιών του Δήμου Ηγουμενίτσας, καθώς το Δικαστήριο επισημαίνει ότι δεν τεκμηριώνεται στον φάκελο πως ο αιρετός είχε ενημερωθεί προσηκόντως και εντός εύλογου χρόνου για την ύπαρξη της οφειλής πριν διαβιβαστεί το σχετικό έγγραφο (12/24.4.2024) προς την Αποκεντρωμένη Διοίκηση και πριν εκδοθεί η διαπιστωτική πράξη έκπτωσης. Με άλλα λόγια, η «ευθύνη» που αναδεικνύεται νομικά δεν αφορά μόνο το ύψος της οφειλής, αλλά κυρίως το αν έγινε ο αναγκαίος υπηρεσιακός έλεγχος και η απαιτούμενη ενημέρωση, στοιχεία που το ΣτΕ αντιμετωπίζει ως προϋπόθεση νομιμότητας.

Παράλληλα, στο μέτρο που οι οφειλές προέρχονται από τη ΔΕΥΑΗ, ανακύπτει ζήτημα για την ποιότητα της διοικητικής διαχείρισης των βεβαιώσεων και της επικοινωνίας με τον πολίτη/αιρετό: πότε βεβαιώθηκαν οι οφειλές, πώς και με ποια αποδεικτικά γνωστοποιήθηκαν, αν υπήρξαν σφάλματα υπόχρεου ή εκκρεμείς διορθώσεις και αν υπήρχε σαφής δυνατότητα έγκαιρης τακτοποίησης. Ακόμη κι αν το ΣτΕ «δείχνει» ως καθοριστικό το κενό τεκμηρίωσης/ελέγχου από τη δημοτική πλευρά πριν ενεργοποιηθεί η έκπτωση, η υπόθεση αναδεικνύει ότι η διοίκηση της ΔΕΥΑΗ οφείλει να διαθέτει απολύτως καθαρές διαδικασίες βεβαίωσης και έγκαιρης κοινοποίησης, ώστε να μην οδηγούνται θεσμικές εξελίξεις σε λάθος βάση και να μην παράγεται κοινωνικό στίγμα χωρίς πλήρη υπηρεσιακή ασφάλεια.

Τι γράφαμε τότε

Το thespro.gr δεν αντιμετώπισε ποτέ την υπόθεση ως «αν κάποιοι χρωστούσαν». Από την πρώτη περίοδο που ξέσπασε το θέμα, η γραμμή του ρεπορτάζ ήταν σταθερή:

Υπάρχουν περιπτώσεις όπου η οφειλή δεν είναι καθαρή υπόθεση.
Καταγράψαμε δημόσια περιστατικά όπου αιρετός βρέθηκε να «χρωστά» λογαριασμό που δεν αντιστοιχούσε στον ίδιο ή υπήρχε λάθος υπόχρεου, με αναφορές σε διορθώσεις/ελέγχους και διαδικασίες που δεν είχαν ολοκληρωθεί. Αυτό δείχνει ότι η «βεβαίωση» στο σύστημα δεν είναι πάντα ταυτόσημη με πραγματική, οριστική και γνωστή οφειλή.
Το πραγματικό ερώτημα είναι αν υπήρξε έγκαιρη ενημέρωση και δυνατότητα τακτοποίησης.
Στα κείμενά μας επισημαίναμε ότι δεν μπορεί να οδηγείται εκλεγμένος σε έκπτωση, όταν δεν προκύπτει ότι γνώριζε εγκαίρως την οφειλή ή ότι του δόθηκε πραγματικός χρόνος να την τακτοποιήσει/ρυθμίσει. Αυτή είναι ακριβώς η κρίσιμη σκέψη του ΣτΕ: ενημέρωση «προσηκόντως» και «εντός εύλογου χρόνου».
Η υπόθεση δεν ήταν μεμονωμένη, αλλά έπαιρνε χαρακτηριστικά “μηχανικής” εφαρμογής.
Όταν γράφαμε ότι κινδύνευαν πολλοί σύμβουλοι, αναδεικνύαμε την πολιτική και θεσμική επικινδυνότητα μιας διαδικασίας που μπορεί να λειτουργήσει σαν «κόφτης» δημοκρατικής εκπροσώπησης χωρίς επαρκείς εγγυήσεις.
Η διαπόμπευση είχε προηγηθεί της κρίσης νομιμότητας.
Το thespro.gr είχε τονίσει εγκαίρως ότι, σε μια μικρή κοινωνία, η δημόσια «ταμπέλα» του οφειλέτη λειτουργεί τιμωρητικά πριν μιλήσει η Δικαιοσύνη. Και ότι ακόμη κι αν αργότερα υπάρξει δικαίωση, το κοινωνικό αποτύπωμα μένει.

Το ανώτατο δικαστήριο ουσιαστικά λέει αυτό που το ρεπορτάζ μας φώναζε από τότε: η διοίκηση δεν μπορεί να αφαιρεί αξίωμα με τόσο βαριά συνέπεια, αν δεν έχει “δέσει” απολύτως την προϋπόθεση της ενημέρωσης.

Η κοινωνική ανάγνωση: η ζημιά της δημόσιας απαξίωσης

Σε μια μικρή κοινωνία, η είδηση «έκπτωση για χρέη» λειτουργεί ως στιγμιαίο στίγμα, πριν καν κριθεί η νομιμότητα. Η απόφαση του ΣτΕ, με τον τρόπο που εστιάζει στην έγκαιρη και προσήκουσα ενημέρωση, αναδεικνύει έμμεσα και τον κίνδυνο να παράγονται δημόσιες εντυπώσεις και διαπόμπευση χωρίς πλήρη θεσμική θωράκιση της διαδικασίας.

πρόκειται για λάθος καταχώρισης,
η οφειλή δεν είχε γνωστοποιηθεί,
υπήρχε διαδικασία διόρθωσης,
υπήρχε πραγματική άγνοια, όχι υπαιτιότητα.

Αυτό ακριβώς είναι το σημείο που κάνει την απόφαση του ΣτΕ κοινωνικά «βαριά»: δείχνει ότι η διοίκηση οφείλει να λειτουργεί με τρόπο που να μην παράγει άδικους στιγματισμούς, ειδικά όταν το αποτέλεσμα είναι η αποστέρηση εκλεγμένου αξιώματος.

Τι πρέπει να αλλάξει από εδώ και πέρα

αυστηρότερη τεκμηρίωση για το πότε και πώς ενημερώνεται αιρετός για οφειλές,
καθαρή διαδικασία κοινοποίησης με αποδεικτικό,
πραγματικός έλεγχος πριν φτάσει η υπόθεση σε διαπιστωτική πράξη έκπτωσης,
θεσμική αυτοσυγκράτηση, γιατί η έκπτωση δεν είναι διοικητική «ρουτίνα», είναι η βαρύτερη κύρωση στην αυτοδιοίκηση.

Το thespro.gr θα συνεχίσει να παρακολουθεί την υπόθεση μέχρι τέλους (διότι δεν πιστεύουμε πως έχει τελειώσει) γιατί εδώ δεν κρίθηκε μόνο το δίκαιο ενός αιρετού. Κρίθηκε το πώς προστατεύεται η δημοκρατική εντολή από διαδικασίες που, όταν εφαρμόζονται χωρίς τις εγγυήσεις τους, οδηγούν σε πολιτική αναστάτωση και κοινωνική αδικία.

Αυτολεξεί το σκεπτικό της απόφασης

12. Επειδή, περαιτέρω, η διάταξη της παρ. 1 του άρθρου 11 του ν. 4804/2021 καθιερώνει ως ασυμβίβαστο με το αξίωμα του δημάρχου, του δημοτικού συμβούλου και του συμβούλου ή προέδρου δημοτικής κοινότητας την ύπαρξη οφειλής από τα ανωτέρω πρόσωπα ποσού άνω των τριακοσίων (300) ευρώ, υπέρ, όχι μόνο του οικείου δήμου, αλλά και των νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου, των κοινωφελών επιχειρήσεων και της δημοτικής επιχείρησης ύδρευσης και αποχέτευσης (Δ.Ε.Υ.Α.) αυτού, καθώς, επίσης, και των νομικών προσώπων ιδιωτικού δικαίου στα οποία συμμετέχει ο οικείος δήμος. Στην παρ. 2 του ανωτέρω άρθρου ορίζεται ότι, αν οφειλέτης του οικείου δήμου ή των νομικών προσώπων της παρ. 1 εκλεγεί σε ένα από τα παραπάνω αξιώματα, οφείλει να εξοφλήσει ή να ρυθμίσει την οφειλή του έως την ημέρα της εγκατάστασης των δημοτικών αρχών, άλλως εκπίπτει αυτοδίκαιως από το αξίωμά του. Ειδικότερα, κατά τα οριζόμενα στη διάταξη αυτή, η οικονομική υπηρεσία του οικείου δήμου προβαίνει σε αυτεπάγγελτο έλεγχο όλων των ανακηρυχθέντων στα δημοτικά αξιώματα και ενημερώνει αμελλητί τις υπηρεσίες της Αποκεντρωμένης Διοίκησης για την ύπαρξη τυχόν οφειλών τους, η δε αυτοδίκαιη έκπτωση των αιρετών διαπιστώνεται με πράξη του Επόπτη Ο.Τ.Α. (ήδη Γραμματέα της Αποκεντρωμένης Διοίκησης), η οποία εκδίδεται εντός δεκαπέντε ημερών από τότε που το ανωτέρω όργανο έλαβε γνώση της μη εξόφλησης ή μη ρύθμισης της οφειλής από την οικονομική υπηρεσία του δήμου. Ενόψει της πολυπλοκότητας και του μεγάλου αριθμού των νομικών προσώπων των δήμων που προβλέπονται στην παρ. 1 του άρθρου 11 του ν. 4804/2021, στα οποία περιλαμβάνονται και νομικά πρόσωπα ιδιωτικού δικαίου, που λειτουργούν σύμφωνα με τους κανόνες της ιδιωτικής οικονομίας, η ανωτέρω διάταξη της παραγράφου 2 του άρθρου 11, ερμηνευόμενη σύμφωνα με το κατοχυρούμενο στα άρθρα 5 παρ. 1 και 102 παρ. 2 του Συντάγματος δικαίωμα του εκλέγεσθαι και την αρχή της ασφάλειας δικαίου, έχει την έννοια ότι η Διοίκηση, πριν από την έκδοση πράξης περί αυτοδίκαιης έκπτωσης αιρετού άρχοντα από το αξίωμά του λόγω προϋπάρχουσας της εκλογής οφειλής του προς τον οικείο δήμο ή τα νομικά πρόσωπα της παρ. 1, οφείλει να τον ενημερώσει προσηκόντως, ήτοι με τρόπο που να διασφαλίζεται ότι αυτός έλαβε πλήρη γνώση της οφειλής του, του ύψους και της αιτίας αυτής. Συνεπώς, οι οικονομικές υπηρεσίες του οικείου δήμου οφείλουν, όχι μόνο να προβαίνουν σε έλεγχο όλων των ανακηρυχθέντων στα δημοτικά αξιώματα, αλλά και να τους ενημερώνουν, κατά τρόπο αναμφίρηστο, για την ύπαρξη οφειλής στο πρόσωπό τους που υπερβαίνει τα τριακόσια (300) ευρώ, και τούτο εντός ευλόγου χρόνου από την ανακήρυξή τους στο δημοτικό αξίωμα, ώστε να υπάρχει επαρκής χρόνος για την εξόφληση ή τη ρύθμιση της οφειλής πριν από την εγκατάσταση των νέων δημοτικών αρχών, σε αντίθετη δε περίπτωση δεν επέρχεται έκπτωση του αιρετού άρχοντα από το αξίωμά του. Εξάλλου, η υποχρέωση αυτή της Διοίκησης, ήτοι να ενημερώσει προσηκόντως τους ανακηρυχθέντες στα δημοτικά αξιώματα για την ύπαρξη οφειλών τους προς τον οικείο δήμο ή τα νομικά του πρόσωπα, προκύπτει ευθέως και αυτοτελώς από τη διάταξη της παρ. 2 του άρθρου 11 του ν. 4804/2021, είναι δε ανεξάρτητη από τυχόν άλλες υποχρεώσεις που προβλέπονται από την κείμενη νομοθεσία για την κοινοποίηση, από τις διοικητικές αρχές, ατομικών διοικητικών πράξεων περί οφειλών. Επομένως, η συμμόρφωση της Διοίκησης προς την ανωτέρω υποχρέωση της συνιστά αντικειμενική προϋπόθεση, εφόσον βεβαίως συντρέχουν και οι λοιπές προϋποθέσεις που τίθενται από την προαναφερθείσα διάταξη, για την έκδοση της διαπιστωτικής πράξης από τον Γραμματέα της οικείας Αποκεντρωμένης Διοίκησης, με την οποία διαπιστώνεται η αυτοδίκαιη έκπτωση του αιρετού άρχοντα από το αξίωμά του.

13. Επειδή, με την κρινόμενη αίτηση προβάλλεται ότι η προσβαλλόμενη πράξη του Γραμματέα Αποκεντρωμένης Διοίκησης Ηπείρου-Δυτικής Μακεδονίας είναι μη νόμιμη, διότι οι φερόμενες ως βεβαιωθείσες οφειλές του αιτούντος προς τη Δ.Ε.Υ.Α.Η. δεν είχαν γνωστοποιηθεί στον ίδιο προ της εγκατάστασής του στη δημοτική αρχή, η δε οικονομική υπηρεσία του Δήμου Ηγουμενίτσας δεν διερεύνησε αν ο αιτών είχε λάβει ενημέρωση για τις οφειλές του πριν από την αποστολή του 12/24.4.2024 εγγράφου της Διεύθυνσης Οικονομικών Υπηρεσιών στον Γραμματέα της Αποκεντρωμένης Διοίκησης. Ο λόγος αυτός προβάλλεται βασίμως, σύμφωνα με τα γενόμενα δεκτά ανωτέρω, δεδομένου ότι δεν προκύπτει από τα στοιχεία του φακέλου αν, πριν από την έκδοση της προσβαλλόμενης πράξης του Γραμματέα Αποκεντρωμένης Διοίκησης, με την οποία διαπιστώθηκε η αυτοδίκαιη έκπτωση του αιτούντος από το αξίωμά του λόγω οφειλών του προς τη Δ.Ε.Υ.Α.Η. που υπερέβαιναν τα τριακόσια (300) ευρώ, αυτός είχε πράγματι ενημερωθεί προσηκόντως από την αρμόδια Υπηρεσία του Δήμου Ηγουμενίτσας, και δη εντός εύλογου χρόνου από την ανακήρυξή του στο δημοτικό αξίωμα, για την ύπαρξη οφειλής του προς τον ανωτέρω Δήμο ή τα νομικά πρόσωπα που προβλέπονται στην παρ. 1 του άρθρου 11 του ν. 4804/2021. Συνεπώς, ελλείψει της ανωτέρω προϋπόθεσης, η οποία αποτελεί στοιχείο της νομιμότητός της, η πράξη αυτή εκδόθηκε μη νομίμως και πρέπει να ακυρωθεί.

14. Επειδή, μετά την αποδοχή της κρινόμενης αίτησης για τον ανωτέρω λόγο, παρέλκει ως αλυσιτελής η εξέταση των λοιπών λόγων ακυρώσεως.

15. Επειδή, κατόπιν των προαναφερθέντων, η κρινόμενη αίτηση πρέπει να απορριφθεί καθ’ ο μέρος στρέφεται κατά του 12/24.4.2024 εγγράφου της Διεύθυνσης Οικονομικών Υπηρεσιών του Δήμου Ηγουμενίτσας, να γίνει δε κατά τα λοιπά δεκτή και να ακυρωθεί η 22410/10.5.2024 πράξη του Γραμματέα Αποκεντρωμένης Διοίκησης Ηπείρου-Δυτικής Μακεδονίας.

Διά ταύτα

Δέχεται εν μέρει την αίτηση.

Ακυρώνει την 22410/10.5.2024 πράξη του Γραμματέα Αποκεντρωμένης Διοίκησης Ηπείρου-Δυτικής Μακεδονίας.

Διατάσσει την απόδοση του παραβόλου και

Επιβάλλει, συμμέτρως, στο Ελληνικό Δημόσιο και στον Δήμο Ηγουμενίτσας, τη δικαστική δαπάνη του αιτούντος, η οποία ανέρχεται σε εννιακόσια είκοσι (920) ευρώ.

Η διάσκεψη έγινε στην Αθήνα στις 28 Ιανουαρίου 2025

και η απόφαση δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση της 19ης Φεβρουαρίου 2026.

Διομήδης Κυριλλόπουλος — Κωνσταντίνα Γκιώκα
Διομήδης Κυριλλόπουλος — Στυλιανή Μάνλη