Μετά από αυτήν την ενέργεια καταγράφεται σημαντική αύξηση των απευθείας αναθέσεων.

Η συνήθης πλέον τακτική της προσφυγής των αναθετουσών αρχών στις απευθείας αναθέσεις έχει προκαλέσει τις παρεμβάσεις τόσο του Ελεγκτικού Συνεδρίου, το οποίο σε έρευνά του το 2023 διαπίστωσε κατάχρηση της συγκεκριμένης διαδικασίας αλλά και της Ενιαίας Αρχής Δημοσίων Συμβάσεων που ζητεί επανειλημμένως από τις αναθέτουσες αρχές να μην προχωρούν αβίαστα στη σύναψη συμβάσεων απευθείας ανάθεσης αλλά να επιλέγουν τις προκηρύξεις διαγωνισμών.

Στην έκθεση ελέγχου 4/2023 του Ελεγκτικού Συνεδρίου [2] , που δημοσιεύθηκε τον Νοέμβριο του 2023, υπάρχουν αρκετά παραδείγματα αναθέσεων που εγείρουν αρκετά ερωτήματα. Διαπιστώνεται μεταξύ των άλλων ότι καθώς δεν αιτιολογείται επαρκώς ο απρόβλεπτος και επείγων χαρακτήρας των αναγκών που καλύπτονται με την προσφυγή στην εν λόγω διαδικασία, «οι αναθέτοντες φορείς ταυτίζουν το «απρόβλεπτο» με το «επείγον». Ειδικότερα, με βάση το πόρισμα οι δημόσιοι φορείς δεν προγραμματίζουν εγκαίρως και ορθολογικά την κάλυψη των αναγκών τους ενώ δεν αιτιολογείται επαρκώς ο χαρακτήρας αυτών. Αξίζει δε να σημειωθεί ότι το Ελεγκτικό Συνέδριο υπογραμμίζει σε πολλές περιπτώσεις δεν καθορίζεται με σαφήνεια το αντικείμενο της σύμβασης, ο τρόπος υπολογισμού της δαπάνης ενώ δεν παρέχονται εχέγγυα διαφάνειας ως προς την επιλογή του αναδόχου. Μάλιστα το Ελεγκτικό Συνέδριο επεσήμανε ότι είναι σύνηθες το φαινόμενο οι αναθέτοντες φορείς να εξαντλούν τα ανώτατα όρια που προβλέπει ο νόμος ή και το «σπάσιμο» των συμβάσεων ώστε να είναι εντός των ορίων που επιτρέπεται η απευθείας ανάθεση.

Η Ενιαία Αρχή Δημοσίων Συμβάσεων (ΕΑΔΗΣΥ) συνέταξε την έκθεση παρακολούθησης των δημοσίων συμβάσεων περιόδου 2021 – 2023 [1] . Τα στοιχεία της έκθεσης για το σύνολο του έτους 2023 είναι συντριπτικά: από το σύνολο 257.990 συμβάσεων που υπογράφηκαν, οι 179.320 ήταν με απευθείας ανάθεση. Δηλαδή 7 στις 10 συμβάσεις δόθηκαν με απευθείας ανάθεση.

Η Περιφέρεια Ηπείρου δυστυχώς δεν αποτελεί εξαίρεση στον κανόνα της ροπής των Αναθετουσών Αρχών προς τις απευθείας αναθέσεις, γεγονός που εγείρει έντονους προβληματισμούς και αμφισβητήσεις για την επιλογή και τη σκοπιμότητα σε αρκετές περιπτώσεις της απευθείας ανάθεσης.

Μάλιστα τις τελευταίες ημέρες μέρος της πανελλαδικής επικαιρότητας αποτελεί η ανάθεση, που εγκρίθηκε κατά πλειοψηφία από την Περιφερειακή Επιτροπή, των 37.200 για τον έλεγχο των κλιματιστικών μονάδων του κτιρίου της Περιφέρειας που τυχόν έχουν μείνει ανοιχτά από την πρωινή βάρδια των εργαζομένων ή από τις απογευματινές συνεδριάσεις των συλλογικών οργάνων, το κλείσιμο των παραθύρων, τα φώτα στις αίθουσες συνεδριάσεων και σε τυχόν γραφεία, WC». Τόσο η ίδια η απόφαση όσο και οι εξηγήσεις της Περιφερειακής Αρχής δεν αρκούν για την εν λόγω ανάθεση.

Η παράταξή μας καταψήφισε τη συγκεκριμένη ανάθεση, όπως καταψηφίζει την πλειοψηφία των απευθείας αναθέσεων.

Πάγια θέση μας είναι όλες οι διαδικασίες αναθέσεων και ειδικά στις απευθείας αναθέσεις, όπου υπάρχει έλλειψη διαγωνιστικής διαδικασίας, πρέπει να υπάρχουν τόσο επαρκείς εγγυήσεις για τις διαδικασίες όσο και ξεκάθαρη τεκμηρίωση της αναγκαιότητας της προσφυγής στην απευθείας ανάθεση. Πολλές φορές η επίκληση της διαδικασίας του κατεπείγοντος για μια δαπάνη δεν αποδεικνύει ότι αυτή ήταν και απρόβλεπτη.

Επιπλέον η κάλυψη λειτουργικών αναγκών, οι εργασίες συντήρησης πρασίνου αλλά και εργασίες πρόληψης με σκοπό τον περιορισμό των συνεπειών από τα έντονα καιρικά φαινόμενα όπως για παράδειγμα καθαρισμός χειμάρρων, ρεμάτων, καθαρισμός δασών κ.α., δεν μπορούν στο σύνολό τους να θεωρούνται απρόβλεπτες αφού εμφανίζονται πλέον με μεγάλη συχνότητα.

Γενικότερα οι απευθείας αναθέσεις δεν αποτελούν εργαλείο κάλυψης πάγιων αναγκών δηλαδή αναγκών γνωστών, που μπορούν να προγραμματιστούν, παρά μόνον αν οι ανάγκες αυτές είναι πολύ μικρής αξίας.

Για τους παραπάνω λόγους καλούμε την περιφερειακή αρχή, η οποία έχει την αποκλειστική ευθύνη για τις εισηγήσεις αλλά και τον κυρίαρχο λόγο στις εγκρίσεις των αναθέσεων, να προβεί στις κατάλληλες ενέργειες ώστε κατά την επιλογή του είδους και της διαδικασίας της ανάθεσης να διασφαλίζεται πλήρως το δημόσιο συμφέρον και να μην υπάρχουν ζητήματα μη επαρκούς τεκμηρίωσης των απευθείας αναθέσεων.

Η παράταξή «Κοινό των Ηπειρωτών» θα καταθέσει το επόμενο διάστημα αίτημα συζήτησης σχετικά με τις απευθείας αναθέσεις στο Περιφερειακό Συμβούλιο καθώς και προτάσεις που αφορούν:

 α) την καταγραφή των αναγκών της Περιφέρειας Ηπείρου με σκοπό τον έγκαιρο και ορθολογικό τρόπο κάλυψή τους με την κατάλληλη διαδικασία 

β) την βελτίωση των υφιστάμενων διαδικασιών που ακολουθούνται αλλά και την προσθήκη νέων με σκοπό την ενίσχυση της διαφάνειας και την προσφυγή στη διαδικασία της απευθείας ανάθεσης παρά μόνο σε περιπτώσεις που είναι απόλυτα αναγκαία η χρήση της.