Τα χρόνια από το 1449 όπου και βρέθηκε κάτω από τον ζυγό της οθωμανικής αυτοκρατορίας, ήταν πλέον παρελθόν και η έλευση των Ελληνικών δυνάμεων στην πόλη, σηματοδοτούσε το νέο ξεκίνημα για την Παραμυθιά και τους Παραμυθιώτες.

Δείτε στο βίντεο που ακολουθεί, τι συνέβη στην περιοχή κατά την διάρκεια των Βαλκανικών πολέμων, ποιοι ήταν οι ήρωες που έδωσαν ακόμα και την ζωή τους για την λευτεριά και πως δέχτηκαν την απελευθέρωση οι κάτοικοι της Παραμυθιάς.

Εξιστορούν τα γεγονότα ο συγγραφέας και ιστοριοδίφης Ιωάννης Παρόλας, ο αρχαιολόγος, πρόεδρος του ΦΟΠ και πρ. προϊστάμενος του ιστορικού αρχείου Παραμυθιάς Παντελής Χαράλαμπος, ο ιστορικός ερευνητής και πρ. Προεδρος του ΦΟΠ Δημήτριος Τσαρκοβίστας και ο συνταξιούχος εκπαιδευτικός Γεώργιος Λώλος.


Παρουσιάζεται αρχειακό υλικό από την εποχή, από το τοπικό αρχείο Παραμυθιάς, το πολεμικό μουσείο, τον ΣΚΑΙ και το αρχείο

Ο λόγος για τον Μακαριστό Μητροπολίτη Παραμυθιάς Νεόφυτο Κοτζαμανίδη, ο οποίος χοροστάτησε στην Μνημειώδη Δοξολογία της Κυριακής 23ης Φεβρουαρίου 1913 στην Παραμυθιά, μετά την είσοδο στην πόλη του Συνταγματάρχη Ηπίτη.

Στους εφιαλτικούς εκείνους χρόνους (1909) το ποίμνιο του της Παραμυθιάς τον πρόσμενε με μεγάλη αγωνιά, αλλά κι εκείνος είχε μεγάλη συναίσθηση της ευθύνης του. Σε επιστολή του στις 7 Ιουλίου 1909 προς τον Πατριάρχη Ιωακείμ, εξιστορώντας την άφιξη του στην Παραμυθιά, επισημαίνει την απόφαση του να αναλωθεί για την εθνική απόθεση:

« αἳ ἐπισκέψεις ἐξακολουθούσι καὶ σήμερον προσελθόντων καὶ πολλῶν Ὀθωμανῶν, ἐν οἲς ὁ προεξάρχων τῶν ἐνταύθα Γιουσοὺφ Πασάς, ἀντιπρόσωπος τοῦ Ὑποδιοικητοῦ καὶ ἄλλοι κυβερνητικοὶ ὑπάλληλοι. Μετ’ εὐχαριστήσεως δὲ παρετήρησα ὅτι ἐπικρατούσι καλαὶ ἐκατέρωθεν διαθέσεις, αἴτινες καταλλήλως καλλιεργούμεναι δύνανται νὰ ἐπιφέρωσι τὴ ποθητὴν εἰρήνην καὶ ὁμόνοιαν τῶν συνοικούντων ὑπὲρ ὢν συντόμως ἐργασθήσομαι…».

Η εθνική του δράση, γενναιότητα, πίστη και αποφασιστικότητα να πεθάνει για την έννοια του Ελληνισμού, φανερώνεται στην αλληλογραφία του της περιόδου 1909 – 1914, η οποία σώζεται στα αρχεία της Ι. Μητρόπολης Παραμυθίας.

Υπήρξε φωτεινός συνεχιστής της μεγάλης Ιστορίας του δοξασμένου στα χρόνια της Τουρκοκρατίας Κλήρου. Τόλμησε κατά των μπέηδων της Παραμυθιάς και όλης της Θεσπρωτίας, ύψωσε το ανάστημα του στους Διοικητικούς άρχοντες της περιοχής και ιδιαιτέρα στο Βαλη των Ιωαννίνων, πρόταξε τα στήθη του σε πολλούς Τούρκους δολοφόνους και κατήγγειλε καθημερινά στα Πατριαρχεία τα εγκλήματα και τις καταπιέσεις ζητώντας τη βοήθειά τους.

Οι εθνικές του πράξεις δίκαια του προσδίνουν τον χαρακτηρισμό του Εθνομάρτυρα. Εμπέδωσε το εθνικό φρόνημα των Χριστιανών της επαρχίας του, βοήθησε και οργάνωσε την αντίσταση και είχε την τύχη να αποδεχτεί στις 23 Φεβρουαρίου 1913 τους προκρίτους Χριστιανούς, Τούρκους και Εβραίους της Παραμυθίας καθώς και τα Ελληνικά στρατεύματα.

Η μορφή του εξαίρεται και από τους συγχρόνούς του, όπως η Εφημερίδα «Ήπειρος» ἀρ. φύλ. 165 (345) στις 19/03/1914:

«Ἀφίκετο προχθὲς εἰς τὴν πόλιν μας τῆς ρωμαντικὴν πρωτεύουσαν τῆς Αὐτονόμου Πολιτείας ὁ Σεβ. Παραμυθίας ἡγούμενος πλείστων ὁπλιτῶν. Εἶναι ἀληθὲς τὸ λεγόμενον ὅτι αἳ περιστάσεις ἀναδεικνύουσι τὰ μεγάλα ἀναστήματα. Εἶναι ἀληθέστερον ἀκόμη ὅτι αἳ περιστάσεις ξεχωρίζουσι τᾶς φυσιογνωμίας. Ὁ Μητροπολίτης Παραμυθίας ἕως προχθὲς περιωρισμένος εἷς τὸν κύκλον τῶν θρησκευτικῶν τοῦ καθηκόντων εἶχεν ἀφίσει καὶ ἐν ἠθικὸν καὶ ἠρωϊκὸν ἀλλὰ καὶ εὐγενὲς περιθώριον διὰ μίαν ἐνδεχομένην περίπτωσιν. Καὶ ἡ περίστασις δὲν ἐβράδυνε νὰ ἔλθη. Θρησκευτικὸς ἀρχηγὸς Μητροπολίτης Παραμυθίας ἀλλὰ καὶ πολεμιστὴς μὲ αὐταπάρνηση, μὲ ἐνθουσιασμὸν θετικόν. Ἐκ τῆς ἐθνοπρεποὺς του ἀποφάσεως καταδεικνύεται καὶ τὸ παρελθόν του. Οἱ ἄνδρες μας μετὰ θαυμασμοῦ ὑποδέχονται τὸν τίμιον καὶ εὐγενῆ συμπολεμιστὴν των ὅστις μὲ τὸν Σταυρὸν τοῦ Σωτῆρος καὶ τὸ ξίφος τοῦ Διάκου ἔρχεται νὰ ἐνθαρρύνη, νὰ ἐνθουσιάσει τοὺς ἀγωνιζόμενους ὑπὲρ τῆς πατρίδος των καὶ τῆς ὑπάρξεως των, ἀλλὰ καὶ νὰ πολεμήση συνάμα».

H συμβολή του για την πολιτιστική άνοδο της περιοχής του υπήρξε σημαντική. Εργάστηκε με πάθος για την Παιδεία συντελώντας στη λειτουργία πολλών Σχολείων και στην ίδρυση Οικοτροφείων. Με προσωπικές του ενέργειες ιδρυεται και το τοτε Γυμνάσιο Παραμυθίας που τόσα πρόσφερε σε όλη την Θεσπρωτία.

Τον Οκτώβριο του 1924 μετατέθηκε στη I.M. Μητρόπολη Σουφλίου. Από εκεί το 1926 μετατέθηκε στην Ικαρία όπου και εκοιμήθη στις 21 Ιανουαρίου 1931

Πώς ξεκίνησαν τα τυχερά παιχνίδια στη Ρώμη

Οι Ρωμαίοι δεν εφηύραν τα τυχερά παιχνίδια, αλλά τα έκαναν δικά τους με μοναδικό τρόπο. Η παράδοση του τζόγου κληρονομήθηκε εν μέρει από τους Ετρούσκους και τους Έλληνες, λαούς που είχαν ήδη αναπτύξει μορφές στοιχηματισμού αιώνες πριν την ίδρυση της Ρώμης.

Τα ζάρια, γνωστά ως «tesserae», ήταν το πιο δημοφιλές εργαλείο τζόγου. Κατασκευάζονταν από κόκαλο, ελεφαντόδοντο ή ακόμα και πολύτιμες πέτρες. Υπήρχαν επίσης τα «tali», αστράγαλοι ζώων που χρησιμοποιούνταν ως πρόγονοι των σύγχρονων ζαριών. Κάθε πλευρά είχε διαφορετική αξία και οι παίκτες στοιχημάτιζαν σε συγκεκριμένους συνδυασμούς.

Πέρα από τα ζάρια, οι Ρωμαίοι αγαπούσαν τα επιτραπέζια παιχνίδια. Το «Ludus Duodecim Scriptorum» — ένα παιχνίδι που θυμίζει το σημερινό τάβλι — ήταν εξαιρετικά δημοφιλές σε όλες τις κοινωνικές τάξεις, από δούλους μέχρι αυτοκράτορες.

Ποιοι έπαιζαν και πού

Η σύντομη απάντηση; Σχεδόν όλοι. Ο τζόγος δεν ήταν αποκλειστικό προνόμιο κάποιας τάξης. Στρατιώτες, έμποροι, ευγενείς, ακόμα και αυτοκράτορες — η τύχη δεν έκανε διακρίσεις. Ο Αύγουστος, ο πρώτος Ρωμαίος αυτοκράτορας, ήταν γνωστός παίκτης ζαριών και αναφέρεται ότι μοίραζε χρήματα στους καλεσμένους του για να παίξουν μαζί του σε δείπνα.

Οι ταβέρνες, γνωστές ως «popinae» και «cauponae», ήταν τα κύρια σημεία τζόγου. Σε αυτούς τους χώρους, η κατανάλωση κρασιού συνδυαζόταν με ρίψεις ζαριών και θερμές συζητήσεις. Αρχαιολόγοι έχουν ανακαλύψει ζάρια, πλάκες παιχνιδιών και γκράφιτι που αποδεικνύουν πόσο διαδεδομένος ήταν ο τζόγος στην Πομπηία.

Στο Κολοσσαίο, οι αρένες μονομάχων λειτουργούσαν επίσης ως χώροι στοιχηματισμού. Οι θεατές στοιχημάτιζαν σε νικητές μονομαχιών και αρματοδρομιών στο Circus Maximus, δημιουργώντας μια ατμόσφαιρα που θυμίζει σύγχρονα αθλητικά στοιχήματα.

Διάσημοι Ρωμαίοι παίκτες και οι συνήθειές τους:

Πρόσωπο	Αγαπημένο παιχνίδι	Ενδιαφέρον στοιχείο
Αύγουστος	Ζάρια (tesserae)	Χάριζε χρήματα σε καλεσμένους για να παίξουν
Νέρωνας	Ζάρια και αρματοδρομίες	Στοιχημάτιζε τεράστια ποσά ανά ρίψη
Κλαύδιος	Επιτραπέζια παιχνίδια	Έγραψε βιβλίο για τη στρατηγική στα ζάρια
Καλιγούλας	Κάθε μορφή τζόγου	Εκβίαζε ευγενείς για να κερδίσει στοιχήματα

Αυτοί οι αυτοκράτορες αποδεικνύουν ότι ο τζόγος δεν ήταν απλά λαϊκή διασκέδαση. Ήταν μέρος της κουλτούρας ακόμα και στα ανώτατα κλιμάκια της εξουσίας.

Νόμοι, απαγορεύσεις και παρανομία

Παρά τη δημοτικότητά του, ο τζόγος ήταν επίσημα παράνομος στη Ρώμη για το μεγαλύτερο μέρος της ιστορίας της. Ο νόμος «Lex Alearia» απαγόρευε τα τυχερά παιχνίδια εκτός από τη γιορτή των Σατουρναλίων, μια χειμερινή γιορτή κατά την οποία οι κοινωνικοί κανόνες χαλάρωναν.

Η ποινή για παράνομο τζόγο ήταν σοβαρή — οι χαμένοι δεν μπορούσαν να ζητήσουν τα χρήματά τους πίσω μέσω δικαστηρίου και οι ιδιοκτήτες χώρων που φιλοξενούσαν παράνομα παιχνίδια μπορούσαν να δεχτούν πρόστιμα. Παρ’ όλα αυτά, η εφαρμογή του νόμου ήταν επιλεκτική, ειδικά όταν οι ίδιοι οι αυτοκράτορες ήταν ενεργοί παίκτες.

Αυτή η αντίφαση ανάμεσα στο γράμμα του νόμου και την πραγματικότητα δεν είναι μοναδική στη Ρώμη. Σε πολλές κοινωνίες ανά τους αιώνες, ο τζόγος κινήθηκε στο μεταίχμιο μεταξύ απαγόρευσης και ανοχής, κάτι που βλέπουμε ακόμα και σήμερα σε διάφορες χώρες.

Τα δημοφιλέστερα παιχνίδια τύχης

Η ποικιλία των παιχνιδιών στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία ήταν εντυπωσιακή. Δεν περιορίζονταν μόνο στα ζάρια — υπήρχαν πολλές μορφές ψυχαγωγίας που συνδύαζαν τύχη και στρατηγική. Μερικά από αυτά τα παιχνίδια έχουν επιβιώσει με ελαφρώς τροποποιημένη μορφή μέχρι σήμερα.

Δημοφιλή ρωμαϊκά παιχνίδια τύχης:

Παιχνίδι	Περιγραφή	Σύγχρονο αντίστοιχο
Tesserae	Ρίψη ζαριών με στοίχημα σε αποτέλεσμα	Ζάρια (craps)
Tali	Ρίψη αστράγαλων — τέσσερις πλευρές αξίας	Κλασικά ζάρια
Ludus Duodecim Scriptorum	Επιτραπέζιο 12 γραμμών με στρατηγική	Τάβλι
Ludus Latrunculorum	Στρατηγικό παιχνίδι αιχμαλωσίας πιονιών	Σκάκι / ντάμα

Η δομή αυτών των παιχνιδιών αποδεικνύει πόσο εξελιγμένη ήταν η ρωμαϊκή ψυχαγωγία. Πολλά στοιχεία τους αναγνωρίζονται εύκολα στα σημερινά παιχνίδια.

Εκτός από τα επιτραπέζια, οι μονομαχίες και οι αρματοδρομίες αποτελούσαν τις μεγαλύτερες ευκαιρίες στοιχηματισμού. Στο Circus Maximus, χιλιάδες θεατές υποστήριζαν τις ομάδες τους — τους Πράσινους, τους Μπλε, τους Κόκκινους ή τους Λευκούς — με πάθος αντίστοιχο των σημερινών ποδοσφαιρικών αγώνων.

Αξίζει να σημειωθεί ότι ο ρωμαϊκός τζόγος δεν αφορούσε μόνο χρήματα. Συχνά οι παίκτες στοιχημάτιζαν κρασί, ρούχα ή ακόμα και υπηρεσίες. Η κοινωνική διάσταση ήταν εξίσου σημαντική με το οικονομικό κέρδος.

Η τύχη δεν αλλάζει — αλλάζει μόνο η σκηνή

Από τα στενά δρομάκια της αρχαίας Ρώμης μέχρι τις ψηφιακές πλατφόρμες του 21ου αιώνα, ο τζόγος παραμένει μια από τις πιο διαχρονικές μορφές ψυχαγωγίας. Οι Ρωμαίοι μας έδειξαν ότι η γοητεία της τύχης ξεπερνά κοινωνικά στρώματα, νόμους και εποχές.

Αυτό που αλλάζει είναι η μορφή, όχι η ουσία. Τα κόκαλα των ζαριών αντικαταστάθηκαν από αλγόριθμους, οι ταβέρνες από ιστότοπους, αλλά ο ενθουσιασμός παραμένει ο ίδιος. Η ιστορία του τζόγου στη Ρώμη μας υπενθυμίζει ότι η αναζήτηση της τύχης είναι βαθιά ανθρώπινη.

Αν σε γοήτευσε αυτό το ταξίδι στο παρελθόν, σκέψου πόσο έχει εξελιχθεί ο κόσμος των παιχνιδιών. Εξερεύνησε τη σύγχρονη εκδοχή αυτής της αρχαίας παράδοσης — με ασφάλεια, υπευθυνότητα, και πάντα για διασκέδαση.